Programma

11:00 uur 17:00 uur De Schatkamer met zeven Groninger muntschatten

In vroeger tijden moest bijna ieder huishouden zijn vermogen, in goud of zilver, in voorwerpen of munten letterlijk onder zich houden, soms in de grond. Zolang die informatie bewaard bleef – of onder bedreiging werd prijsgegeven aan een booswicht – werd de verborgen rijkdom wel weer opgediept. Gaat die kennis verloren dan wordt het een schat, om vroeger of later (gelukkig) teruggevonden te worden. Dat gebeurt maar zelden, zoals vorig jaar met de goudschat van Loppersum. Met geluk als thema van de Dag van de Groninger Geschiedenis, worden deze en een groot aantal andere, nieuwetijdse bodemschatten uit vooral het Groninger Museum, het Noordelijk Archeologisch Depot en de Gemeentelijke Bewaarplaats voor Bodemvondsten gepresenteerd.

De goudschat van Feerwerd, foto John Stoel, Groninger Museum (1971.11.0006) De goudschat van Feerwerd, foto John Stoel, Groninger Museum (1971.11.0006)

Schat en eigendom
De Wet is helder: officieel opgegraven vondsten zijn van de overheid; toevalsvondsten van de vinder en de grondeigenaar samen. Na documentatie van de schat mogen de eigenaren er mee doen wat ze willen, zoals verkopen. De schat valt dan meestal uiteen. Eenmaal, in 1971, wist het Groninger Museum vrijwel de gehele Feerwerder schat van 648 gouden munten te verwerven.

Goud
Gasfitters vonden in twee kruiken de munten van Feerwerd onder een boerderijvloer. De schat moet in de periode 1530- 1540 zijn begraven en bestond vrijwel alleen uit met zorg verzamelde goudguldens. Het is mogelijk de grootste bijeengebleven schat van ons land. Enige jaren later, in 1979, werd bij de afbraak van een woning in Huizinge een schat van 207 munten en enkele zilveren
sieraden gevonden in een kruik. De schat (verborgen na 1596) bestond uit daalders, schellingen en andere muntsoorten uit de Nederlanden, Europa en uit het Spaanse Rijk zoals Mexico. De toenmalige waarde was 348 gulden.

28-stuiverstuk gevonden in Kropswolde, foto Marten de Leeuw, Groninger Museum (0000.3095) 28-stuiverstuk gevonden in Kropswolde, foto Marten de Leeuw, Groninger Museum (0000.3095)

Dieren als zoekhulp
In 1895 regende het in Kropswolde 57 zilver- en twee goudstukken uit het einde van de zeventiende eeuw, toen een varken aan een balk knabbelde. De schat werd verkocht, het Groninger Museum verwierf hieruit een 28-stuiverstuk en de familie behield een zilveren munt die omgewerkt was tot een broche. In 1871 bezorgden mollen een muntschat in Essen bij Haren, waarvan geen munten bewaard bleven.

Opgravingen
Tijdens archeologisch onderzoek in Loppersum in 2016 werd een schat van 49 gouden munten gevonden. De jongste munt is van 1592. Strijd en plunderingen door de Friese troepen van graaf Willem Lodewijk én de Spaanse troepen uit Groningen is wellicht de reden van het verbergen. Oorlog met Gelderse troepen vóór de Ebbingepoort in 1536 was voor een onbekende schipper(?) reden een kruikje in de voormalige stadse vuilnisbelt bij het Boterdiep te begraven: 437 stuks dubbele, hele en halve stuivers, en andere lage denominaties. Totale waarde destijds: 10 Emder gulden, 7 stuiver, 4 1/2 plak. Uit dezelfde tijd dateert een kruikje met vergelijkbare inhoud van een akker in Boerakker. Helaas is die schat nagenoeg ongedocumenteerd verpatst via Marktplaats.
Een kostelijk miniatuur-offerblokje uit ongeveer 1550 met vier penninkjes van 1/48ste stuiver, in 1984 opgegraven aan de Schoolholm in Groningen, had als bouwoffer symbolische waarde en is de kleinste muntschat. Dat vermogen niet aan geld was gekoppeld maar aan edele metalen, bewijst een vroegzeventiende-eeuws lederen buideltje met zilveren knopen en nestels, dat bij de oude kademuur van het Damsterdiep werd teruggevonden.

Diefstal
Slechts in één geval kon een opgegraven geldschat aan diefstal worden gekoppeld. Bij de kadevernieuwing van de Kleine der A kwam de gestolen en gedumpte geldkist van studentenvereniging Albertus Magnus naar boven. Talloze niet verkochte toegangskaartjes voor de ‘eettafel’ en ƒ 22,68 aan opbrengst in guldens, kwartjes, dubbeltjes, stuivers en centen. 

Terug naar het programma