Programma

15:30 uur 16:00 uur Lezing Jan van den Broek - De Emder Voorbijvaart en de landsgrens in de Eems

In het stadsarchief van Groningen ligt een dossier over het conflict dat in de eerste helft van de zestiende eeuw speelde tussen Groningen en Emden. De Emders dwongen schippers die naar of vanuit Westfalen over de Eems voorbij hun stad voeren, om de Emder haven binnen te lopen en hun lading te koop aan te bieden. Bovendien hieven ze tol van elk schip dat Emden voorbij wilde varen. De Groningers waren het daarmee niet eens. Ze vonden dat de Eems een vrije handelsroute was en dat ze niets te maken hadden met de Emder eisen.

Toen hun protesten niet hielpen, probeerden de Groningers steun voor hun zaak te krijgen bij de centrale regering van de Nederlanden die toen in Brussel resideerde. In de geest van Karel V, die niet alleen heer was van de Nederlanden en dus ook van Groningen, maar ook keizer was van het Duitse Rijk en als zodanig de hoogste autoriteit over Oost-Friesland en de Emders, schaarde de regering zich achter de Groningse zienswijze en zette de Oost-Friezen onder druk.

Het dossier maakt een gedetailleerde reconstructie mogelijk van de loop van het conflict en de diplomatieke stappen die hierin werden gezet. Het laat ook zien hoe het komt dat Nederland en Duitsland het zelfs nu nog oneens zijn over de precieze loop van de grens in de Eems. Het probleem blijkt zijn wortels te hebben in de politiek-bestuurlijke ontwikkeling van het noordelijk kustgebied, in het bijzonder de vorming van het graafschap Oost-Friesland. Tegelijk is het duidelijk dat concrete belangen ten grondslag lagen aan de Emder eisen en dat de loop van de grens omstreden kon blijven doordat de regering in Brussel haar belangstelling voor de zaak verloor.

Jan van den Broek is oud-gemeentearchivaris van Groningen.

Jan van den Broek, foto: Marij Kloosterhof Jan van den Broek, foto: Marij Kloosterhof

Terug naar het programma